“ภาควิชาพฤกษศาสตร์ มีพันธกิจสำคัญคือการเป็นแหล่งความรู้ด้านพฤกษศาสตร์และพันธุศาสตร์ สร้างบัณฑิตที่มีความสามารถและมีคุณธรรม ในปัจจุบันภาควิชาฯ จัดหลักสูตรการเรียนการสอนใน 2 สาขาวิชา ได้แก่ พฤกษศาสตร์ (Botany) และ พันธุศาสตร์ (Genetics) นอกจากนี้มีการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์พืช ศาสตราจารย์ กสิน สุวตะพันธุ์ ที่เก็บรักษาตัวอย่างพันธุ์ไม้แห้งและตัวอย่างดองสำหรับการศึกษาวิจัย อีกทั้งมีส่วนของพิพิธภัณฑ์มีชีวิต (Living Plant Museum) ที่เป็นแหล่งรวบรวมพืชนานาชนิดเพื่อเผยแพร่ความรู้แก่นิสิต นักศึกษา ตลอดจนผู้ที่สนใจ รวมถึงการให้บริการวิชาการในรูปแบบต่าง ๆ แก่สังคม”
ภาควิชาพฤกษศาสตร์ ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2499 เดิมเป็น “แผนกวิชาพฤกษศาสตร์” โดยมีศาสตราจารย์หลวงศรีสมรรถวิชชากิจ (ศิริ หัพนานนท์) เป็นหัวหน้าแผนกฯ และอาจารย์อีก 3 ท่านที่เป็นผู้ร่วมงาน คือ อารีย์ อดุลยพันธุ์ (ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.จิตอารีย์ สาครินทร์) ศรีสุมนตร์ จันทนชาติ (ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ศรีสุมนตร์ สีตะธนี) และ หม่อมราชวงศ์ปรียา โสณกุล โดยมีนายบุญศรี จันทนะภุมมะทำหน้าที่ทางด้านธุรการและครุปฏิบัติการ และเจ้าหน้าที่นักการคือ นายทวี วิไลหงส์
จากหลักสูตรปริญญาตรีที่ใช้เวลาเรียน 5 ปี สู่หลักสูตรพฤกษศาสตร์และพันธุศาสตร์ในปัจจุบัน เริ่มแรกนั้นมีเพียงหลักสูตรพฤกษศาสตร์เท่านั้น ที่นิสิตได้อนุปริญญาวิทยาศาสตร์เมื่อสอบผ่าน (3 ปี) หากประสงค์จะเรียนต่อในแผนกวิชาต่าง ๆ ของคณะวิทยาศาสตร์ต้องมีคุณสมบัติตามเกณฑ์ของหลักสูตรและเรียนต่ออีก 2 ปีจึงได้ปริญญาวิทยาศาสตรบัณฑิต ต่อมาในปีการศึกษา 2508 คณะวิทยาศาสตร์ได้ปรับปรุงหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิตให้ลดลงเหลือ 4 ปี ดังนั้นแผนกวิชาพฤกษศาสตร์จึงมีบัณฑิตประเภทหลักสูตร 5 ปีเพียง 7 รุ่น รุ่นแรกจบการศึกษาในปีการศึกษา 2503 และรุ่นสุดท้ายในปีการศึกษา 2510
ในปัจจุบันหลักสูตรระดับปริญญาตรีของภาควิชาพฤกษศาสตร์เป็นหลักสูตร 4 ปี ประกอบด้วย 2 หลักสูตร คือ วิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาพฤกษศาสตร์ (BSc. Botany) และ วิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาพันธุศาสตร์ (BSc. Genetics) หลักสูตรปริญญาโทสาขาวิชาพฤกษศาสตร์เริ่มมีขึ้นในปีการศึกษา 2504 และในปี 2505 มีผู้สําเร็จการศึกษาเป็นรุ่นแรก และมีมหาบัณฑิตพฤกษศาสตร์สำเร็จการศึกษาเรื่อยมา
ปัจจุบันหลักสูตรปริญญาโทมี 2 หลักสูตร คือ วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพฤกษศาสตร์ (MSc. Botany) และ วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพันธุศาสตร์ (MSc. Genetics) หลักสูตรปริญญาเอกเดิมเป็นหลักสูตรร่วมกับสาขาวิทยาศาสตร์ชีวภาพ (Biological Sciences) ซึ่งเป็นการเปิดหลักสูตรใหม่และได้รับอนุมัติจากทบวงมหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2524
ในปัจจุบันนิสิตที่สนใจด้านพฤกษศาสตร์และพันธุศาสตร์สามารถเลือกศึกษาในหลักสูตรวิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาพฤกษศาสตร์ (Ph.D. Botany) หรือ วิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาศาสตร์ชีวภาพ (Ph.D. Biological Sciences)
หลักสูตรระดับปริญญาตรีเดิมในช่วงแรกนิสิตต้องเรียนเกือบทุกวิชาที่แผนกฯ เปิดสอน ต่อมาเมื่อมีคณาจารย์เพิ่มขึ้นจึงมีรายวิชาที่หลากหลายขึ้นด้วย นิสิตจึงมีโอกาสเลือกเรียนวิชาต่าง ๆ ได้มากขึ้น และนิสิตอาจเลือกเรียนรายวิชากระจายไปในกลุ่มสาขาต่าง ๆ ได้แก่ สรีรวิทยา (Physiology) พันธุศาสตร์ (Genetics) สัณฐานวิทยา (Morphology) กายวิภาคศาสตร์ (Anatomy) อนุกรมวิธาน (Taxonomy) นิเวศวิทยา (Ecology) หรือเรียนหนักไปทางสาขาใดสาขาหนึ่งได้ตามความสนใจ
การศึกษาในหลักสูตรพฤกษศาสตร์มีทั้งภาคบรรยาย ภาคปฏิบัติในห้องปฏิบัติการและในแปลงทดลอง ส่วนภาคสนาม (field trip) เป็นการศึกษาพืชในสภาพธรรมชาติในสวนหรือในไร่ต่าง ๆ ทั้งในกรุงเทพมหานครและต่างจังหวัด นิสิตจะได้มีโอกาสออกไปสัมผัสธรรมชาติตลอดจนปัญหาทางพฤกษศาสตร์ การออกภาคสนามเป็นสิ่งที่จําเป็นในการเรียนรู้ธรรมชาติของทั้งพืช สัตว์ และมนุษย์ด้วยกันเอง เป็นการฝึกความอดทนและเป็นโอกาสที่จะได้ประสบการณ์จากธรรมชาติอย่างแท้จริง อาจารย์และนิสิตของภาควิชาได้ช่วยกันนําตัวอย่างพืชมาใช้ในการเรียนการสอน และตัวอย่างบางส่วนได้จัดทําเป็นตัวอย่างพรรณไม้แห้ง (herbarium specimens) เก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์พืช เพื่อเป็นข้อมูลในการศึกษาค้นคว้าต่อไป
ส่วนการศึกษาในหลักสูตรพันธุศาสตร์เรียนในภาคบรรยายและภาคปฏิบัติในห้องปฏิบัติการ มีการฝึกงานและเยี่ยมชมทัศนศึกษาในหน่วยงานหรือองค์กรต่าง ๆ เพื่อเสริมสร้างประสบการณ์ให้แก่นิสิต รวมถึงการทำงานวิจัยร่วมกับสาขาหรือคณะอื่น ถือว่าเป็นการบูรณาการความรู้ทางพันธุศาสตร์ในห้องเรียนสู่การใช้งานจริง
ชื่อ – นามสกุล | ปีที่ดำรงตำแหน่ง |
|---|---|
1. ศาสตราจารย์ หลวงศรีสมรรถวิชชากิจ | พ.ศ. 2499-2508 |
2. ศาสตราจารย์ วิรุฬห์ สุวรรณกิตติ | พ.ศ. 2508-2518 |
3. ศาสตราจารย์ กสิน สุวตะพันธ์ | พ.ศ. 2518 |
4. รองศาสตราจารย์ ดร. ไววิทย์ พุทธารี | พ.ศ. 2519-2521 |
5. รองศาสตราจารย์ ดร. ประดิษฐา อินทรโฆสิต | พ.ศ. 2521-2523 |
6. รองศาสตราจารย์ พรรณี ชิโนรักษ์ | พ.ศ. 2523-2529 |
7. รองศาสตราจารย์ ดร. อบฉันท์ ไทยทอง | พ.ศ. 2529-2533 |
8. รองศาสตราจารย์ อมร อุบลชลเขตต์ | พ.ศ. 2533-2534 |
9. รองศาสตราจารย์ นาฏฉลวย หลายชูไทย | พ.ศ. 2534-2537 |
10. รองศาสตราจารย์ ดร. ปรีดา บุญ-หลง | พ.ศ. 2549-2553 และ พ.ศ. 2537-2541 |
11. รองศาสตราจารย์ สุมิตรา คงชื่นสิน | พ.ศ. 2541-2545 |
12. รองศาสตราจารย์ นันทนา อังกินันทน์ | พ.ศ. 2545-2549 |
13. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ชุมพล คุณวาสี | พ.ศ. 2553-2555 |
14. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ต่อศักดิ์ สีลานันท์ | พ.ศ. 2555-2559 |
15. ศาสตราจารย์ ดร.ศุภจิตรา ชัชวาลย์ | พ.ศ. 2559-2563 |
16. รองศาสตราจารย์ ดร.สีหนาท ประสงค์สุข | พ.ศ. 2563-2566 |
17. รองศาสตราจารย์ ดร. รัชนีกร ธรรมโชติ | พ.ศ. 2566 – ปัจจุบัน |
เริ่มแรกแผนกพฤกษศาสตร์ตั้งอยู่ที่ตึกชีววิทยา 1 ร่วมกับแผนกชีววิทยา จนถึงปี พ.ศ. 2504 จึงได้ย้ายไปอยู่ตึกใหม่ซึ่งสร้างต่อจากตึกชีววิทยาไปทางทิศใต้ (ตรงกับห้อง 100 และห้อง 200) มีเรือนต้นไม้และห้องปลูกพืชที่ควบคุมสภาวะแวดล้อมเพื่อใช้ในการวิจัยและประกอบการสอน ต่อมาได้ย้ายมายังตึกใหม่ร่วมกับภาควิชาธรณีวิทยาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2510 ซึ่งเป็นตึกพฤกษศาสตร์ในปัจจุบัน
เรือนต้นไม้แห่งแรกของแผนกวิชาพฤกษศาสตร์เดิมตั้งอยู่ตรงที่เป็นสระว่ายน้ำข้างตึกคณิตศาสตร์ (ปัจจุบันคือลานจักรพงษ์ ใกล้กับศาลาพระเกี้ยว) เมื่อมหาวิทยาลัยต้องการพื้นที่บริเวณเรือนต้นไม้เดิมมาสร้างสระว่ายน้ำเพื่อใช้ในการแข่งขัน เอเชี่ยนเกมส์ครั้งที่ 3 จึงได้ย้ายเรือนต้นไม้มาปลูกสร้างชั่วคราวทางทิศใต้ของสระน้ำตรงที่เป็นเรือนทดลองและเลี้ยงหนูของภาควิชาชีววิทยา (ปัจจุบันคืออาคารปลาเต่ากบ ภาควิชาชีววิทยา) ต่อมาได้ย้ายเรือนต้นไม้มายังพื้นที่ที่ใช้อยู่ในปัจจุบันส่วนที่ขนานกับตึกพฤกษศาสตร์
ปัจจุบันภาควิชาได้ปรับปรุงภูมิทัศน์บริเวณเรือนต้นไม้ โดยรวบรวมพันธุ์ไม้เพื่อการเรียนการสอนและการวิจัย จัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์พืชมีชีวิต (Living Plant Museum) ที่ประกอบด้วยเรือนกระจกจัดแสดงพันธุ์ไม้และสวนโดยรอบเรือนกระจก เพื่อเป็นแหล่งความรู้ให้แก่ผู้ที่สนใจ อีกทั้งยังสร้างเรือนกระจกควบคุมสภาวะแวดล้อม เพื่อใช้ในการศึกษาและวิจัยเพิ่มด้วย
เรือนต้นไม้เดิม บันทึกภาพปี พ.ศ. 2560 และเรือนต้นไม้ที่มีการปรับปรุงเป็นพิพิธภัณฑ์มีชีวิต บันทึกภาพปี พ.ศ.2566
พิพิธภัณฑ์พืชเริ่มก่อตั้งเมื่อปี พ.ศ. 2503 ในขณะนั้นศาสตราจารย์หลวงศรีสมรรถวิชชากิจดำรงตำแหน่งหัวหน้าภาควิชาพฤษศาสตร์ และเปิดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2525 โดยใช้ชื่อว่า “พิพิธภัณฑ์พืช ศ. กสิน สุวตะพันธุ์” เพื่อเป็นเกียรติแด่ศาสตราจารย์กสิน สุวตะพันธุ์ อาจารย์ประจำภาควิชาและเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านอนุกรมวิธานพืช ปัจจุบันพิพิธภัณฑ์พืช ศ. กสิน สุวตะพันธุ์ตั้งอยู่ ณ ตึกพฤกษศาสตร์ ชั้น 4 ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยภารกิจหลักเพื่อเป็นแหล่งรวบรวมตัวอย่างพืชสำหรับใช้เป็นฐานข้อมูลพืชของประเทศไทย เป็นสถานที่ปฏิบัติงานวิจัยของนิสิตและคณาจารย์ในภาควิชาฯ และสนับสนุนการเรียนการสอนของภาควิชาฯ
ภาควิชาพฤกษศาสตร์เป็นส่วนหนึ่งที่สร้างกำลังคนด้านวิทยาศาสตร์ที่มีความรู้และความเชี่ยวชาญด้านพฤกษศาสตร์และพันธุศาสตร์ ตามพันธกิจหลักของภาควิชาฯ สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals, SDGs) ของสหประชาชาติ ที่ต้องการเห็นประชากรโลกมีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างยั่งยืนภายในปี พ.ศ. 2573 นอกจากนี้บัณฑิตยังได้เรียนรู้ทักษะที่สำคัญในการใช้ชีวิตและทำงานในศตวรรษที่ 21 ซึ่งจะสามารถถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์สู่สังคมทั้งในวงการวิชาการในบทบาทของครูอาจารย์ นักวิชาการ นักวิจัย และบทบาทในวิชาชีพอื่นที่มีส่วนขับเคลื่อนให้ประเทศพัฒนาไปอย่างยั่งยืนบนพื้นฐานความรู้ทางพฤกษศาสตร์และพันธุศาสตร์ที่ถูกต้อง ทันสมัย เป็นสากล
ภาควิชาพฤกษศาสตร์มีส่วนในการส่งเสริมและเผยแพร่องค์ความรู้ด้านวิชาการในรูปแบบของหนังสือและตำรา รวมทั้งสื่อต่าง ๆ ที่กระตุ้นให้สังคมเห็นถึงความสำคัญของความหลากหลายทางชีวภาพ บทบาทของพฤกษศาสตร์ในการบรรเทาผลกระทบจากสภาวะการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศโลก และบทบาทของพันธุศาสตร์ในด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิต โดยเฉพาะด้านการพัฒนาปรับปรุงผลิตผลทางการเกษตรและพันธุศาสตร์ทางการแพทย์ นอกจากนี้ยังมีการสร้างความร่วมมือระหว่างองค์กรทั้งในประเทศและนานาชาติ ไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานรัฐหรือเอกชน ในด้านการศึกษาวิจัยและการทำกิจกรรมเพื่อสังคม อาทิ
Faculty of Science, Chulalongkorn University
